जलपन्छी गणनामा गिरावटः प्रजाति र सङ्ख्या दुवै घटे

दाङ,२२ माघ । देशभर यस वर्ष सम्पन्न एसियन वाटरबर्ड सेन्सस–२०२६ को नतिजाले नेपालमा जलपन्छीको प्रजाति र कुल सङ्ख्या दुवैमा कमी आएको देखाएको छ। राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग र नेपाल पन्छीविद् सङ्घको संयुक्त प्रयासमा गरिएको गणनाअनुसार देशभर ८९ प्रजातिका ९० हजार ६८८ जलपन्छी अभिलेख गरिएका छन्।

गत वर्ष सन् २०२५ मा गरिएको गणनामा ९४ प्रजातिका ९६ हजार ५६५ जलपन्छी भेटिएका थिए। यससँग तुलना गर्दा यस वर्ष प्रजातिमा पाँच र सङ्ख्यामा पाँच हजार ८७७ ले कमी आएको हो।

विभागका वरिष्ठ पारिस्थितिकविद् तथा सूचना अधिकारी हरिभद्र आचार्यका अनुसार सन् १९८७ देखि ‘वेटल्याण्ड्स इन्टरनेशनल’को विश्वव्यापी समन्वयमा नेपालमा निरन्तर जलपन्छी गणना हुँदै आएको छ। यस वर्षको गणना जनवरी ३ देखि १८ ९पुस १९ देखि माघ ५० सम्म सञ्चालन गरिएको थियो। यसको नतिजा विश्व सिमसार दिवस ९फेब्रुअरी २० को अवसरमा सार्वजनिक गरिएको हो।

यस वर्ष देशभरका १८ प्रमुख सिमसार क्षेत्र र तिनअन्तर्गतका ७८ उप–क्षेत्र मा ४११ स्वयंसेवक गणक, पन्छीविद् र कर्मचारी परिचालन गरिएको थियो।

तथ्याङ्कअनुसार चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज र वरपर सबैभन्दा धेरै २५ हजार ३५८ जलपन्छी फेला परेका छन्। यद्यपि यो सङ्ख्या गत वर्षको २७ हजार ५६४ भन्दा कम हो। शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज दोस्रो स्थानमा रहँदै यस वर्ष २२ हजार ८१७ जलपन्छी अभिलेख भएको छ, जुन गत वर्षको २० हजार ४८६ भन्दा बढी हो।

जगदीशपुर जलाशय मा यस वर्ष १० हजार २८२ जलपन्छी फेला परेका छन् भने गत वर्ष १२ हजार ८३२ देखिएका थिए।
कोशीटप्पु वन्यजन्तु आरक्ष मा चराको सङ्ख्यामा ठूलो गिरावट आएको छ। गत वर्ष १० हजार १८५ चरा भेटिएको क्षेत्रमा यस वर्ष पाँच हजार ८९० मात्र अभिलेख गरिएको छ।

त्यसैगरी रारा ताल ९रारा राष्ट्रिय निकुञ्ज० मा जलपन्छीको सङ्ख्या ५०२ बाट घटेर २५३ मा झरेको छ। बाँके राष्ट्रिय निकुञ्ज मा पनि सङ्ख्या एक हजार ६७८ बाट ५३६ मा सीमित भएको छ। बर्जुताल मा यस वर्ष चार हजार ५२ जलपन्छी देखिएका छन् भने गत वर्ष छ हजार २३८ थिए।

अर्कोतर्फ केही क्षेत्रमा सुधार पनि देखिएको छ। धनुषाधाम र कमला नदी क्षेत्र मा दुई हजार ५१, लुम्बिनी क्षेत्र मा चार हजार २०९, राप्ती नदी (दाङ) मा एक हजार १९४, घोडाघोडी ताल (कैलाली) मा एक हजार १५०, पोखरा उपत्यकाका सिमसार मा तीन हजार ७६४ जलपन्छी फेला परेका छन्।

नेपाल पन्छीविद् सङ्घका वरिष्ठ चरा तथा वन्यजन्तुविद् लक्ष्मण पौड्यालका अनुसार पुरैनी र बन्धा ताल ९बेलौरी, कञ्चनपुर० मा यस वर्ष दुई हजार ३५२ जलपन्छी भेटिएका छन्, जुन गत वर्षको एक हजार ३४९ भन्दा उल्लेख्य वृद्धि हो।

काठमाडौँ उपत्यकामा मनहराफाँट मा ३७९ चरा फेला परेका छन् भने टौदह र बागमती नदी क्षेत्र मा सङ्ख्या घटेर १६४ मा झरेको छ। सो क्षेत्रमा गत वर्ष २०४ जलपन्छी अभिलेख गरिएको थियो।

“सिमसारमा आश्रित चराहरूको अवस्था बुझ्न, संरक्षणप्रति जनचेतना बढाउन र नीति निर्माणमा सहयोग पुर्‍याउन यो गणना गरिएको हो,” वरिष्ठ चरा तथा वन्यजन्तुविद् पौड्यालले बताए।