काठमाडौ,१८ भदौ । नेपाल-चीन सीमावर्ती क्षेत्रमा गत हप्ता आएको विनाशकारी बाढी तथा पहिरोले हिमाली क्षेत्रमा बढ्दै गएको नयाँ किसिमको विपद् जोखिमबारे गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञहरूले हिमनदी, चट्टान र बरफ मिसिएर तीव्र गतिमा तल झर्ने हिमचट्टान पहिरोको जोखिम बढ्दै गएको भन्दै परम्परागत पूर्वसूचना प्रणाली मात्र पर्याप्त नहुने बताएका छन्।
चिनियाँ सञ्चारमाध्यम ग्लोबल टाइम्सका अनुसार विज्ञहरूले हिमाली क्षेत्रमा विपद्को निगरानी र पूर्वसूचना प्रणालीलाई नयाँ ढङ्गले विकास गर्नुपर्ने सुझाव दिएका छन्।
चिनियाँ अधिकारीहरूको प्रारम्भिक मूल्याङ्कनअनुसार लाङटाङ लिरुङको उत्तरी ढलानमा करिब ५ हजार २ सय मिटरको उचाइमा हिमनदीको ठूलो भाग भाँचिएर तल खसेको थियो। त्यसक्रममा बरफसँगै ठूलो परिमाणमा चट्टान खसेपछि बरफ, माटो र पानी मिसिएको ठूलो भेल तीव्र गतिमा करिब ४ हजार मिटरको उचाइसम्म झरेको थियो।
अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार उक्त प्रवाह करिब २२ किलोमिटर तलसम्म पुगेको थियो। प्रारम्भिक पहिरो भएको ६ देखि ७ मिनेटमै त्यसको प्रभाव केरुङ बन्दरगाहसम्म पुगेको बताइएको छ।
यति छोटो समयमा हुने विपद्मा नदीको जलस्तर, वर्षा वा बाढी मापनमा आधारित परम्परागत पूर्वसूचना प्रणालीले मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा पुग्न पर्याप्त समय दिन नसक्ने विज्ञहरूको भनाइ छ।
अस्ट्रियाको युनिभर्सिटी अफ ग्राजका भूवैज्ञानिक जाकोब स्टाइनरका अनुसार घटनास्थलका भू–उपग्रह तस्बिर र पहिरोले बनाएको गहिराइ हेर्दा विपद्को सुरुआत हिमनदीबाट मात्रै भएको नहुन सक्छ। पहिला चट्टानको ठूलो भाग भासिएको र त्यसमा रहेको बरफ थपिएर पहिरोको परिमाण तथा बाढीको प्रभाव बढेको हुन सक्ने उनको विश्लेषण छ।
फ्रान्सस्थित ग्रेनोबल आल्प्स विश्वविद्यालयकी विशेषज्ञ क्रिस्टिन कुकले पनि घटनाको प्रारम्भिक कारण चट्टानको ढलान भत्किनु हुन सक्ने बताएकी छन्। त्यसैले घटनालाई केवल ‘हिमनदी पग्लिएर आएको बाढी’का रूपमा बुझ्नु जोखिमपूर्ण हुने विज्ञहरूको भनाइ छ।
विज्ञहरूका अनुसार तापक्रम वृद्धि, भूगर्भीय प्रक्रिया तथा पृथ्वीका ठूला प्लेटहरूको गतिविधिले हिमाली ढलानको स्थायित्वमा असर पार्न सक्छ। छोटो समयको हिउँ वा बरफ पग्लिनु अन्तिम कारण हुन सक्ने भए पनि त्यसअघि नै ढलान कमजोर बन्दै गएको हुनसक्ने उनीहरूको तर्क छ।
हिमाली क्षेत्रमा विपद् जोखिम मूल्याङ्कन गर्दा हिमतालको निगरानीमा मात्रै सीमित नभई हिमनदी, चट्टान, पहाडको ढलान र नदी प्रणालीबीचको अन्तरसम्बन्धलाई समेत समेटेर अध्ययन गर्नुपर्ने विज्ञहरूले बताएका छन्।
उनीहरूले उपग्रह तथा अन्य रिमोट सेन्सिङ प्रविधिबाट हिमाली ढलानको निरन्तर निगरानी गर्न सुझाव दिएका छन्। यसबाट पहाडको सतहमा देखिने सूक्ष्म परिवर्तन, चिरा, ढलानको गति तथा असामान्य भू–आकृति पहिल्यै पहिचान गर्न सकिने उनीहरूको भनाइ छ।
क्रिस्टिन कुकले स्वचालित ढलान–विकृति निगरानी प्रणाली विकास गर्नुपर्नेमा जोड दिएकी छन्। यस्तो प्रणालीले मानिस पुग्न कठिन ५ हजार मिटरभन्दा माथिका हिमाली क्षेत्रमा समेत ढलान अस्थिर हुँदै गएको संकेत पहिचान गर्न सहयोग गर्ने उनको भनाइ छ।
नेपालजस्तो भौगोलिक रूपमा जटिल देशमा यस्तो प्रविधिको आवश्यकता अझ बढी रहेको विज्ञहरूले बताएका छन्। हिमाली क्षेत्रमा सडक, जलविद्युत् आयोजना, पदमार्ग, पर्यटकीय बस्ती तथा नदी किनारमा संरचना विस्तार भइरहेकाले माथिल्लो क्षेत्रमा हुने ठूलो भौगोलिक परिवर्तनको असर धेरै तलसम्म पुग्न सक्छ।
स्टाइनरका अनुसार लाङटाङको घटना असाधारण र छुट्टै घटना मात्रै भनेर बेवास्ता गर्न मिल्दैन। तापक्रम वृद्धि र हिमाली वातावरणमा भइरहेको दीर्घकालीन परिवर्तनका कारण यस्ता घटना भविष्यमा अझ बढ्न सक्ने उनले चेतावनी दिएका छन्।
विज्ञहरूले अब पूर्वसूचना प्रणालीमा वर्षा, नदीको पानीको सतह र हिमतालमा पानीको मात्रा मात्रै नभई पहाडको ढलान कति सर्दैछ, कहाँ चिरा बढ्दैछ, कुन हिमनदी अस्थिर हुँदैछ र कुन क्षेत्रमा चट्टान खस्ने जोखिम बढ्दैछ भन्ने सूचनासमेत समेट्नुपर्ने बताएका छन्।
उनीहरूको सुझावमा हिमाली विपद् आएपछि उद्धार गर्ने क्षमताभन्दा विपद् आउनुअघि नै जोखिम पहिचान गर्ने प्रविधिमा लगानी बढाउन आवश्यक छ।
२२ सय व्यक्ति फरार सूचिमा
जाजरकोट,७ भदौ। जाजरकोटमा बाढीपहिरोबाट विस्थापित परिवारलाई सुरक्षित स्थानका रूपमा विद्यालयमा राखिएपछि विद्यार्थीको पठनपाठन प्रभावित भएको छ। घरबारी बगाएर विस्थापित भएका परिवारलाई अस्थायी आश्रयस्थलका रूपमा विद्यालयमा राख्दा केही विद्यालयको नियमित पठनपाठन रोकिएको हो।
जाजरकोटमा गत साउन २९ गते आएको अविरल वर्षासँगैको पहिरोमा परी भेरी नगरपालिका-२, रिसाङमा चार जनाको मृत्यु भएको थियो भने ११ जना घाइते भएका थिए। पहिरोबाट विस्थापित परिवारलाई केही समयका लागि त्रिभुवन आधारभूत विद्यालय रिसाङ, विष्णु प्राथमिक विद्यालय दारनेटा र नरज्योति प्राथमिक विद्यालय कल्याणपुरमा राखिएको छ। पीडितलाई विद्यालयमा राखिएपछि ती विद्यालयका विद्यार्थीको पठनपाठन प्रभावित भएको हो।
भेरी नगरपालिकाका नगरप्रमुख चन्द्रप्रकाश घर्तीले तत्काल अन्य विकल्प नभएपछि विद्यालयलाई अस्थायी आश्रयस्थलका रूपमा प्रयोग गर्नुपरेको बताए। उनका अनुसार नजिकका बस्तीसमेत पहिरोको जोखिममा रहेकाले सुरक्षित स्थानका रूपमा विद्यालय प्रयोग गरिएको हो।
जाजरकोटका प्रमुख जिल्ला अधिकारी खडानन्द अधिकारीले कुनै पनि बस्ती पहिरोबाट पूर्ण रूपमा सुरक्षित नरहेकाले तत्कालका लागि पीडितलाई विद्यालयमा राखिएको बताए।
भेरी नगरपालिका शिक्षा तथा खेलकुद शाखा प्रमुख प्रमोद विष्टले केही समय पठनपाठन अवरुद्ध भए पनि आगामी सातादेखि विद्यालयमा नियमित कक्षा सञ्चालन गर्ने तयारी भइरहेको बताए।
भेरी नगरपालिका–१, २, ३ र ४ नम्बर वडामा गएको बाढीपहिरोबाट करिब चार सय घरपरिवार विस्थापित भएका थिए। बाढीपहिरोको त्रासका कारण गाउँमा अझै पनि सामान्य पठनपाठनको वातावरण बन्न नसकेको स्थानीयको भनाइ छ।
त्रिभुवन आधारभूत विद्यालय रिसाङका प्रधानाध्यापक कर्णबहादुर शाहीले पीडित परिवार तथा विद्यार्थीलाई केही दिन सामाजिक तथा मनोसामाजिक परामर्श दिएपछि मात्रै नियमित पठनपाठनमा फर्काउनुपर्ने बताए।
तस्बिर : सहदेव बस्नेत
२२ सय व्यक्ति फरार सूचिमा
तुलसीपुर , ३० साउन । हिमाल एकाडेमी तुलसीपुरले विद्यालयमा अध्ययनरत विद्यार्थीका अभिभावकलाई लक्षित गरी अभिभावक शिक्षा कार्यक्रम सम्पन्न गरेको छ। कार्यक्रममा विद्यालयसँग सम्बन्धित विभिन्न विषय, बालबालिकाको शिक्षण–सिकाइमा अभिभावकको भूमिका तथा बालबालिकाको समग्र विकासका लागि अभिभावकले ध्यान दिनुपर्ने विषयमा छलफल तथा प्रशिक्षण दिइएको थियो।
विद्यालय सञ्चालक समितिका अध्यक्ष विनयकुमार मिश्रको अध्यक्षतामा सम्पन्न कार्यक्रममा विद्यालयका कक्षा ३ सम्म अध्ययनरत विद्यार्थीकस साढे सात सय अभिभावकलाई एकीकृत गर्दै विद्यालय र अभिभावकबीचको सम्बन्धलाई थप प्रभावकारी बनाउने विषयमा अन्तरक्रिया गरिएको थियो। कार्यक्रममा अभिभावकहरूबाट विद्यालयको शैक्षिक तथा व्यवस्थापकीय पक्षसँग सम्बन्धित सुझावसमेत संकलन गरिएको थियो।
कार्यक्रममा विद्यालयका प्रिन्सिपल मधुसूदन केसीले विद्यालयको शैक्षिक गतिविधि, आगामी योजना तथा अभिभावकसँग सम्बन्धित विषयवस्तुबारे जानकारी गराएका थिए। उनले विद्यार्थीको शैक्षिक उपलब्धि र व्यवहारिक विकासमा विद्यालयसँगै अभिभावकको भूमिका पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुने बताए।
सहायक प्रिन्सिपल मुकेश कुमारले स्वागत तथा धन्यवाद ज्ञापन गरेका थिए भने कार्यक्रमको सहजीकरण शिक्षक भीमलाल मनासिनीले गरेका थिए। कार्यक्रममा सकारात्मक सोचको विकास, व्यवहार सुधारका विधि तथा उपायहरू लगायतका विषयमा प्रशिक्षणसमेत दिइएको थियो। बालबालिकाको क्षमता पहिचान, उनीहरूसँग गर्ने व्यवहार, अध्ययनका लागि अनुकूल वातावरण निर्माण तथा अभिभावक–विद्यालयबीचको समन्वयलाई प्रभावकारी बनाउने विषयमा सहभागी अभिभावकसँग अन्तरक्रिया गरिएको थियो।
कार्यक्रममा सहभागी अभिभावकहरूले विद्यालयले आयोजना गरेको कार्यक्रम प्रभावकारी र उपयोगी भएको प्रतिक्रिया दिएका थिए। उनीहरूले यस्ता कार्यक्रमलाई नियमित रूपमा सञ्चालन गर्न सके अभिभावकहरू पनि बालबालिकाको शिक्षा, व्यवहार र समग्र विकासप्रति थप सचेत तथा जिम्मेवार बन्न सहयोग पुग्ने बताएका थिए।
विद्यालयले अभिभावकलाई विद्यालयको शैक्षिक यात्राको महत्वपूर्ण साझेदारका रूपमा जोड्दै आगामी दिनमा पनि यस्ता कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिने जनाएको छ।
२२ सय व्यक्ति फरार सूचिमा
दाङ,२६ साउन। युवालाई नेतृत्व तहमा स्थापित गर्दै स्थानीय तहदेखि नीति निर्माण र निर्णय प्रक्रियासम्म उनीहरूको अर्थपूर्ण सहभागिता सुनिश्चित गरिनुपर्ने एक कार्यक्रमका सहभागीले जोड दिएका छन्।
अन्तर्राष्ट्रिय युवा दिवस- २०२६ को सप्ताहव्यापी कार्यक्रमअन्तर्गत ‘भिन्न परिवेश, साझा आकांक्षा’ भन्ने मूल नाराका साथ तुलसीपुरमा आयोजित युवाका सवाल, सम्भावना र चुनौती विषयक अन्तरसंवादमा सहभागीहरुले युवा सहभागितालाई औपचारिकतामा सीमित नराखी निर्णय प्रक्रियामै उनीहरुको पहुँच स्थापित गर्नुपर्ने धारणा राखेका हुन्।
कार्यक्रममा युवाका समस्या पहिचान गरी उनीहरूको सहभागिता र नेतृत्व विकासलाई प्राथमिकता दिनुपर्नेमा विशेष जोड दिइएको थियो। युवालाई स्थानीय विकासका साझेदारका रूपमा अघि बढाउँदै उनीहरूका सवाल र आवश्यकताअनुसार कार्यक्रम तथा नीति निर्माण गर्नुपर्ने विषयमा समेत छलफल भएको थियो।
अन्तरसंवादमा युवाको भूमिका, अवसर, वातावरण संरक्षण, स्थानीय विकास तथा युवा लक्षित कार्यक्रमका विषयमा सरोकारवाला र विद्यार्थीबीच छलफल भएको थियो। दुई चरणमा सञ्चालन गरिएको कार्यक्रममा सहभागी युवाहरूले सरोकारवालासँग विभिन्न प्रश्न राख्दै आफ्ना जिज्ञासा, समस्या र विचार प्रस्तुत गरेका थिए।
कार्यक्रममा लुम्बिनी प्रदेशका पूर्व योजना आयोग उपाध्यक्ष नहकुल केसी, तुलसीपुर उपमहानगरपालिकाका प्रवक्ता माधव ओली, पूर्व जिल्ला युवा परिषद् दाङका सुरेशकुमार रावत र पत्रकार लक्ष्मी आचार्य,डिभिजन वन कार्यालय दाङका प्रमुख विशेन्द्रराज सुवेदी, तुलसीपुरका पूर्व मेयर घनश्याम पाण्डे, फेकोफनकी पूर्व अध्यक्ष तथा बागमती प्रदेश सभा सदस्य भारती पाठक,फेकोफन लुम्बिनीका महासचिव शोभाकर सापकोटा लगायतका संवादमा सहभागिता जनाएका थिए।
पहिलो चरणको छलफल कार्यक्रम पत्रकार गोपाल शर्मा भट्टराईले सहजीकरण गरेका थिए भने दोस्रो चरणको कार्यक्रमको सहजीकरण सामुदायिक रेडियो प्रसारक संघ (अकोराव)का केन्द्रीय लेखा संयोजक संगित बस्यालले गरेका थिए।
कार्यक्रममा तुलसीपुर सेन्टर मावि, गोरखा मावि, हिमाल, ज्ञानज्योतिलगायत विद्यालय तथा क्याम्पसका विद्यार्थी सहभागी थिए। करिब १२० जना युवा तथा विद्यार्थीको सहभागिता रहेको आयोजकले जनाएको छ।
छलफलका क्रममा युवाले शिक्षा, रोजगारी, अवसर, स्थानीय विकास तथा वातावरण संरक्षणलगायत विषयमा सरोकारवालासँग प्रश्न राखेका थिए। युवाका सवाललाई सम्बोधन गर्न उनीहरूको आवश्यकता र समस्याको पहिचान गरी लक्षित कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्नेमा सहभागीले जोड दिएका थिए।
युवाको नेतृत्व विकासका लागि अवसर सिर्जना गर्दै स्थानीय तहका योजना निर्माणदेखि कार्यान्वयन र निर्णय प्रक्रियासम्म उनीहरूको सहभागिता बढाउनुपर्ने विषय पनि छलफलको महत्वपूर्ण पक्ष बनेको थियो। युवालाई निर्णय प्रक्रियामा सहभागी गराउन सके उनीहरूका सम्भावना र क्षमतालाई स्थानीय विकासमा प्रभावकारी रूपमा उपयोग गर्न सकिने सहभागीको धारणा थियो।
कार्यक्रम तुलसीपुर उपमहानगरपालिकाको नगरकार्यपालिकाको कार्यालय, नगर युवा सञ्जाल, नगर युवा परिषद्को आयोजनामा तथा महिला पुनर्स्थापना केन्द्र (ओरेक)को सहकार्यमा सम्पन्न भएको हो।
युवा परिषद्का उपाध्यक्ष प्रकाश रावतको अध्यक्षतामा भएको कार्यक्रममा सञ्जालका सदस्य केबी ओलीले स्वागत मन्तव्य व्यक्त गरेका थिए। कार्यक्रमको सहजीकरण गणेश भण्डारीले गरेका थिए
२२ सय व्यक्ति फरार सूचिमा
दाङ,२६ साउन । तुलसीपुरमा परम्परागत विधिअनुसार गठामंगल पर्व मनाइएको छ। नेवार समुदायको प्राचीन सांस्कृतिक तथा धार्मिक पर्व गठामङ्गल अर्थात् घण्टाकर्ण मंगलबार तुलसीपुरमा परम्परागत विधिअनुसार मनाइएको छ।
नेवा देय दवु तुलसीपुर नगर समितिको आयोजनामा तुलसीपुरको वीरेन्द्रचोकमा विभिन्न सांस्कृतिक गतिविधिसहित पर्व मनाइएको हो।
श्रावण कृष्ण चतुर्दशीका दिन मनाइने गठामङ्गललाई नेवार समुदायले वर्षभर मनाउने चाडपर्वमध्ये पुरानो पर्वका रूपमा लिने गर्छन्। यस पर्वलाई कतिपय ठाउँमा गठेमङ्गल र घण्टाकर्ण पनि भनिन्छ।
परम्पराअनुसार बिहान हरियो नर्कट, निगालो, गहुँको छ्वालीलगायत सामग्री प्रयोग गरी तीनखुट्टे राक्षसको आकृति बनाएर दोबाटो वा चौबाटोमा राख्ने गरिन्छ। साँझ उक्त आकृतिलाई बाजागाजासहित तानेर लगेर जलाउने परम्परा छ।
लोकविश्वासअनुसार गठामङ्गल नाम गरेको राक्षसले मानिसलाई दुःख दिने गरेको र पछि उसको वध गरिएको सम्झनामा यो पर्व मनाउन थालिएको हो। राक्षसको प्रतीक जलाउँदा समाजमा रहेका नकारात्मक शक्ति, रोग, भय तथा अनिष्ट हट्ने विश्वास गरिन्छ।
गठामङ्गल कृषि संस्कृतिसँग पनि जोडिएको छ। कतिपय स्थानमा राक्षसको आकृति खेतमा लगेर जलाउने र यसबाट खेतबारीमा लाग्ने कीरा तथा अनिष्ट हटेर अन्नबाली राम्रो हुने जनविश्वास रहेको छ।
यस दिन बिहान स्नान गरी पूजापाठ गर्ने, घरआँगन सफा गर्ने तथा नकारात्मक शक्ति हटाउने परम्परा पनि छ। बालबालिकाले बाटोमा डोरी टाँगेर बाटो हिँड्ने मानिससँग ‘जगात्’ माग्ने चलनसमेत यस पर्वको विशेष आकर्षण मानिन्छ।
नेवार समुदायमा नवविवाहित जोडीका लागि घण्टाकर्णको पूजा तथा दर्शनको विशेष महत्व रहेको मानिन्छ। पूजा गर्दा दाम्पत्य जीवनमा आउने बाधा हट्ने, परिवारमा सुख–शान्ति कायम हुने तथा रोगव्याधि र अनिष्टबाट सुरक्षा मिल्ने जनविश्वास छ।
आधुनिक जीवनशैली र प्रविधिको प्रभावसँगै मौलिक संस्कृति तथा परम्परा ओझेलमा पर्दै गएको अवस्थामा गठामङ्गलजस्ता पर्वको निरन्तरताले नयाँ पुस्तालाई आफ्नो संस्कृति र परम्परासँग जोड्न सहयोग गर्ने नेवार समुदायका अगुवाहरूको भनाइ छ।
२२ सय व्यक्ति फरार सूचिमा
दाङ साउन २। लुम्बिनी प्रदेशका पूर्वमुख्यमन्त्री डिल्लीबहादुर चौधरीले ३६ हजार मुक्त कमैया परिवारका लाखौँ सदस्यहरूको पूर्ण पुनर्स्थापना र उचित व्यवस्थापन हुन नसकेको प्रति गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। २६ वर्षअघि मुक्त घोषणा गरिएका कमैयाहरूको अवस्था अहिलेसम्म पनि उस्तै नै रहेको भन्दै यसतर्फ राज्यको ध्यानाकर्षण पनि गरेका छन्।
नेपालमा कमैया मुक्ति आन्दोलनका अगुवासमेत रहेका चौधरीले कमैया मुक्ति दिवसका अवसरमा एक शुभकामना वक्तब्य जारी गर्दै राज्यले मुक्त कमैयाहरूलाई अझै पनि सम्पत्तिमाथिको पूर्ण अधिकार दिन नसकेको र उनीहरू प्राकृतिक जोखिमयुक्त जमिनमा बस्न बाध्य भएको उल्लेख गरेका छन्। चौधरीले कमैया मुक्ति आन्दोलनमा सुरुवातदेखि नै संयोजकका रुपमा भूमिका निभएका थिए।
विक्रम संवत २०५७ साल साउन २ मा नेपाल सरकारले कमैयाको नामबाट प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष वा कुनै पनि तरिकाले असहाय तथा अशिक्षित श्रमिकलाई काममा लगाउनु पूर्णतः गैरकानुनी घोषित गरि कमैया मुक्तिको उद्घोष गरेको थियो । त्यहि दिनको स्मरणमा हरेक वर्ष साउन २ गते मुक्तिको दिवसको रुपमा मनाइन्छ।
सरकारले गरेको कमैया मुक्तिको घोषणाबाट नेपालको पश्चिम तराईका ५ (दाङ, बाँके, बर्दिया, कैलाली, कन्चनपुर) जिल्लामा रहेका ३६ हजार कमैया परिवारका २ लाखभन्दा धेरै मानिस बधुँवा जीवनबाट मुक्त भएका थिए। मुक्ति दिवसको समयमा जन्मेको एउटा सन्तान अहिले २६ वर्षको लक्का जवान भइसक्दा समेत साढे ३६ हजार मुक्त कमैया परिवारका लाखौ जनाको व्यवस्थापन र पुनस्थापना हुन नसकेको प्रति गम्भीर बनाएको चौधरीको भनाइ छ।
‘मुक्त भएको आज २६ वर्षपछि पनि मुक्त कमैयाहरूले राज्यबाट पाउनुपर्ने अधिकारी पाइरहेका छैनन् । उनिहरूलाई एउटा शरीर लुकाउनेजति जमिनको टुक्रा दिएको छ तर त्यसमाथिको अधिकार अझै स्थापित हुन सकेको छैन। साथै मुक्त भएका कमैयाहरूलाई अझै पनि प्राकृतिक जोखिमयुक्त जमिनमा राखिएको छ’ उनले भनेका छन् ‘कमैया मुक्ति आन्दोलनका उद्गमभूमि कैलालीको गेटालगायत देशका सबै ठाउँमा कमैयाहरूको उचित व्यवस्थापन तथा दीगो रोजगारको व्यवस्थापन गर्नतिर पनि राज्यको ध्यान जान आवश्यक छ। यसका लागि तीनै तहका सरकार अझै पनि गम्भीर हुनुपर्छ।’
त्यस्तै उनले राज्यको वेवास्ताका कारण फेरि पनि मुक्त कमैयाहरू त्यही जीवनमा फर्किन नहुने भन्दै त्यसतर्फ गम्भीर हुन पनि सरकारलाई भनेका छन्।

‘राज्यको नियतिका कारण मुक्त कमैयाहरू फेरि पनि त्यही दासताको जीवनचक्रमा फर्किन बाध्य हुन नपरोस्’ उनले भनेका छन् ‘आजको दिनले मुक्त कमैयामा उत्साह, उर्जा र श्रृजनशिलता बढाउन थप प्रेरणा प्रदान गरोस भनी शुभेच्छासहित मुक्त कमैयाहरुलाई स्वरोजगार बनाउने, उनिहरुको उत्पादन र सिपलाई बजारसम्म पुर्याउने अभियानमा कमैया आन्दोलनको अभियान्ताको हैसियतलेसंगै रहने प्रतिवद्धता समेत व्यक्त गर्दछु।’
यो अवसरमा चौधरीले कमैया मुक्ति आन्दोलनको अगुवा तथा अभियान्ताको हकले तत्कालिन अबस्थामा सहयोग गर्ने प्रधानमन्त्री ज्यूहरु, राजनीतिक शीर्ष नेतृत्व, मन्त्रीहरु, आन्दोलन सफल बनाउन अग्रनी भूमिका खेल्ले आम सञ्चार माध्यम, विभिन्न क्षेत्रमा रहेर तत्कालिन अवस्थामा सहयोग गर्ने रमा पराजुली, विवेक पण्डित, प्रत्यूस पन्त, आँशुतोष पराजुलीलगायत तत्कालीन मार्टिन चौतारीको समूह लगायतका संघ सस्थाहरु प्रतिको सहयोग स्मरण गर्दछु, साथै आभार व्यक्त गर्दै हार्दिक धन्यवाद दिएका छन्।

त्यस्तै कमैया आन्दोलनका अगुवा तथा कमैया संघर्ष समितिका संयोजक राजदेव चौधरी, जमिन्दारको घरबाट कमैया विद्रोहको सुरुवात गर्ने कैलालीका १९ जना कमैया(राजदेउ चौधरी, डोंठेराम चौधरी, मायाराम चौधरी, फूलपाति चौधरी, खुसीराम चौधरी, ठग्गु चौधरी, पुनुवा चौधरी, सखुवा चौधरी, लफ्टन चौधरी, रामलाल चौधरी, रमेश मगर, गब्बरदास चौधरी, बोलबहादुर कुमाल, बिसमराज चौधरी, जोगराम चौधरी, टंकेश्वर चौधरी, पतिराम चौधरी, बुझावन चौधरी, रामबहादुर चौधरी) हरू, कानुनीरुपमा सहजीकरण गर्ने अधिवक्ता डिल्लीराज धिताल तथा आन्दोलनकारी र सरकारबीचका समन्ययकर्ता दमननाथ ढुङगाना र पद्मरत्न तुलाधर, यज्ञराज चौधरीलगायतको योगदानलाई पनि गहिरो स्मरण गरेको चौधरीले जनाएका छन्।
२२ सय व्यक्ति फरार सूचिमा
दाङ,२ असार । स्थानीय कथावस्तु र कलाकारलाई प्राथमिकता दिँदै दाङ र रोल्पामा छायांकन गरिएका दुई नेपाली चलचित्र दाङमै प्रदर्शन हुने भएका छन्। यसलाई स्थानीय फिल्म उद्योगको प्रवर्द्धनतर्फको सकारात्मक कदमका रूपमा हेरिएको छ।
ब्ल्याक सुल्पा प्रोडक्सन प्रालिले निर्माण गरेका ‘इहिरी द हन्टर’ र ‘द रिच्युअल’ नामक चलचित्रहरू असार ५ गतेदेखि १२ गतेसम्म घोराहीस्थित होटल डोकोको माइक्रो सिनेमामा प्रदर्शन गरिने निर्माता तथा निर्देशक उज्वल अधिकारीले जानकारी दिएका हुन् । दुवै चलचित्र दैनिक बेलुका ५ बजेदेखि ७ बजेसम्म प्रदर्शन गरिनेछ।
मंगलबार तुलसीपुरमा आयोजित पत्रकार भेटघाट कार्यक्रममा निर्देशक अधिकारीले स्थानीय परिवेश, संस्कृति र कथालाई केन्द्रमा राखेर चलचित्र निर्माण गरिएको बताउनुभयो। उनका अनुसार, चलचित्रमार्फत स्थानीय स्रोत, साधन र प्रतिभालाई उजागर गर्ने प्रयास गरिएको छ।
चलचित्रमा अभिनय गर्न इच्छुक स्थानीय कलाकारलाई अवसर दिइएको उल्लेख गर्दै उनले यसले नयाँ प्रतिभा उत्पादनमा सहयोग पुग्ने विश्वास व्यक्त गरे। “स्थानीय कथा र कलाकारलाई प्राथमिकता दिनु नै हाम्रो मुख्य उद्देश्य हो,” उनले भने।
चलचित्र पत्रकार संघ दाङ शाखाका अध्यक्ष निरला अर्यालले चलचित्रले मनोरञ्जनसँगै भाषा, कला र संस्कृतिको संरक्षणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने बताईन। उनले स्थानीय स्तरमै चलचित्र निर्माण र प्रदर्शन हुनु सकारात्मक संकेत भएको उल्लेख गरिन ।
त्यस्तै, नेपाल पत्रकार महासंघ दाङका उपाध्यक्ष ओपेन्द्र बस्नेतले स्थानीय रीतिरिवाज र संस्कारले समाजलाई अनुशासित बनाउने बताउँदै त्यस्ता विषयवस्तु चलचित्रमा समेटिनु आवश्यक रहेको बताएका थिए।
कार्यक्रममा पत्रकार तथा सञ्चारकर्मीहरूले चलचित्रको कथावस्तु र छायांकन स्थलका विषयमा जिज्ञासा राखेका थिए। कलाकार विशाल रोका मगर र निशा घर्ती मगरले दर्शकलाई चलचित्र हेर्न आग्रह गरेका छन् ।
संघका सल्लाहकार शरद रेग्मीको स्वागत मन्तव्यबाट सुरु भएको कार्यक्रमको सहजीकरण सदस्य रुपा थापाले गरेकी थिईन।
२२ सय व्यक्ति फरार सूचिमा
दाङ,३१ जेठ । लुम्बिनी प्रदेश सरकारले भूम्या पर्वको अवसरमा चार जिल्लामा सार्वजनिक बिदा दिने निर्णय गरेको छ।
प्रदेशको आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्रालयका अनुसार असार १ गते रोल्पा, दाङ, प्यूठान र रुकुम (पूर्वी भाग) मा बिदा दिइएको हो।
मन्त्रालयका प्रवक्ता तथा वरिष्ठ उपसचिव सुरेन्द्र चन्द्र आचार्यले विशेषगरी सम्बन्धित समुदायको पर्वलाई लक्षित गरी बिदा दिइएको जानकारी दिए। भूम्या पर्व मगर समुदायले प्रमुख चाडका रूपमा मनाउने गर्दछ्न।
२२ सय व्यक्ति फरार सूचिमा
दाङ,१९ जेठ । लुम्बिनी प्रदेशका मुख्यमन्त्री चेतनारायण आचार्यले महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविकाहरूको कामको प्रशंसा गर्दै उनीहरूको हकहितका लागि सरकार सकारात्मक रहेको बताएका छन्।
सोमबार नेपाल स्वास्थ्य स्वयंसेवी संघ (नेभा) लुम्बिनी प्रदेशले मुख्यमन्त्री कार्यालयमा बुझाएको मागपत्र ग्रहण गर्दै उनले स्वयंसेविकाहरू समुदायस्तरको स्वास्थ्य सेवामा महत्वपूर्ण रहेको बताए। मातृ–शिशु स्वास्थ्य, खोप, परिवार नियोजन र जनचेतनामा उनीहरूको योगदान ठूलो रहेको उनले बताए।
संघकी अध्यक्ष सुनिता शर्माको नेतृत्वमा गएको टोलीले ९ बुँदे माग राखेको थियो। जसमा ६० वर्षपछि अवकाश सुविधा, तालिम, सामाजिक सुरक्षा, चाडपर्व खर्च, दुर्घटना राहत र मासिक भत्ता जस्ता विषय समावेश छन्। हाल प्रदेश सरकारले अवकाश हुने स्वयंसेविकालाई ५० हजार रुपैयाँ दिँदै आएको छ।
मुख्यमन्त्री आचार्यले यी मागहरू अध्ययन गरी सम्भव भएका विषयलाई प्राथमिकतामा राखेर सम्बोधन गर्ने बताएका छन्।
२२ सय व्यक्ति फरार सूचिमा
विवेक देवकोटा । शिक्षक केवल पाठ्यपुस्तक पढाउने व्यक्ति मात्र होइनन् उनीहरू समाज निर्माणका अदृश्य शिल्पी हुन् । सक्षम नागरिक, जिम्मेवार नेतृत्व र सभ्य समाज निर्माणको आधार शिक्षककै ज्ञान, त्याग र समर्पणमा अडिएको हुन्छ तर विडम्बना, समाजलाई उज्यालो दिने यही वर्ग आफैँ अनेकौँ मौन संघर्षको घेराभित्र आफ्नो कर्तव्य निर्वाह गरिरहेको छ । शिक्षकका पीडा प्रायः सार्वजनिक बहसको केन्द्रमा आउँदैनन्, उनीहरूको श्रमलाई सामान्य कर्तव्यको रूपमा मात्र लिने प्रवृत्ति अझै विद्यमान छ । वास्तवमा शिक्षकको जीवन निरन्तर मौन संघर्षको दीर्घ यात्रा हो ।
नेपालको शिक्षा प्रणालीमा समयक्रमसँगै पाठ्यक्रम सुधार, प्रविधिको प्रयोग र शिक्षण विधिमा आधुनिकीकरण देखिएको छ । तर शिक्षकको वास्तविक अवस्था भने अपेक्षाअनुसार सुधार हुन सकेको छैन । विशेषतः सामुदायिक विद्यालयका शिक्षकहरू सीमित स्रोत, न्यून सुविधा र बढ्दो सामाजिक अपेक्षाबीच शिक्षण कार्यमा संलग्न छन् । ग्रामीण भेगका विद्यालयहरूमा अझै पर्याप्त कक्षाकोठा, प्रयोगशाला, पुस्तकालय तथा प्रविधिमैत्री पूर्वाधारको अभाव छ । यस्ता कठिन परिस्थितिमा पनि शिक्षकहरूले विद्यार्थीमा ज्ञानको ज्योति फैलाइरहेका छन्, जुन आफैँमा प्रशंसनीय त्याग हो ।
शिक्षकको जीवनको अर्को गम्भीर पक्ष आर्थिक चुनौती हो । समाजले शिक्षकलाई “राष्ट्र निर्माता” भन्ने सम्मानित शब्द प्रयोग गरे पनि व्यवहारमा उनीहरूको जीवनस्तर सन्तोषजनक देखिँदैन । विशेषतः निजी विद्यालयमा कार्यरत शिक्षकहरू न्यून पारिश्रमिकमा अत्यधिक कार्यभार वहन गर्न बाध्य छन् । बिहानदेखि साँझसम्म कक्षामा अध्यापन, घर फर्किएपछि गृहकार्य परीक्षण, पाठ योजना निर्माण, परीक्षा व्यवस्थापन लगायतका कार्यले उनीहरूको दैनिक जीवन अत्यन्त व्यस्त र मानसिक रूपमा थकित बनाउँछ । यही श्रमको उचित मूल्याङ्कन प्रायः नहुने अवस्था अझै विद्यमान छ ।
आजको शिक्षक केवल पाठ्यपुस्तकका अध्येता मात्र होइनन् । उनीहरू अभिभावक, परामर्शदाता, मनोवैज्ञानिक तथा समाज सुधारकका रूपमा पनि कार्यरत छन् । विद्यार्थीका मानसिक समस्या, व्यवहारगत चुनौती र सामाजिक प्रभावसँग प्रत्यक्ष रूपमा जुध्नुपर्ने अवस्था बढ्दो छ । सूचना प्रविधिको तीव्र विकाससँगै विद्यार्थीहरूको सोच, रुचि र व्यवहारमा परिवर्तन आएको छ, जसले शिक्षकलाई निरन्तर अद्यावधिक रहन बाध्य बनाएको छ तर आवश्यक तालिम, प्रविधि र स्रोतको समान पहुँच सबै शिक्षकसम्म पुग्न सकेको छैन, जसले शिक्षण गुणस्तरमा चुनौती थपेको छ ।
उदाहरणको रूपमा कोभिड–१९ महामारीको समयले शिक्षकको मौन संघर्षलाई अझ स्पष्ट रूपमा उजागर गर्यो । विद्यालय बन्द भए पनि शिक्षण प्रक्रिया रोकिएन । सीमित प्रविधि र कठिन परिस्थितिमा शिक्षकहरूले अनलाइन कक्षा, फोन सम्पर्क तथा वैकल्पिक माध्यमबाट शिक्षणलाई निरन्तरता दिए । कतिपय शिक्षकहरूले आफ्नै खर्चमा इन्टरनेट, मोबाइल तथा उपकरणको व्यवस्था गरे । दुर्गम क्षेत्रमा त घरदैलो शिक्षणसम्म गर्नुपर्ने अवस्था रह्यो । यसले प्रमाणित गर्यो कि शिक्षक केवल पेसागत कर्मचारी होइनन्, संकटको घडीमा पनि समाजलाई जोडिराख्ने आधारस्तम्भ हुन् ।
शिक्षकको अर्को मौन पीडा सामाजिक दृष्टिकोणसँग सम्बन्धित छ । पछिल्ला वर्षहरूमा शिक्षकप्रति सम्मानमा केही कमी आएको अनुभूति गरिँदैछ । पहिलेको गुरुशिष्य सम्बन्धमा रहेको आत्मीयता र आदर क्रमशः कमजोर हुँदै गएको देखिन्छ । विद्यार्थी अनुशासनमा आएको परिवर्तन, अभिभावकको बढ्दो अपेक्षा र सामाजिक सञ्जालको प्रभावले शिक्षकमाथि थप दबाब सिर्जना गरेको छ । सानो त्रुटिसमेत सार्वजनिक आलोचनाको विषय बन्न थालेको वर्तमान परिवेशले शिक्षकको मनोबलमा नकारात्मक प्रभाव पारिरहेको छ ।
नेपालमा शिक्षक आन्दोलनहरू बारम्बार हुनु आफैँमा गम्भीर सङ्केत हो । सेवा सुरक्षा, स्थायित्व, समान सुविधा र पेसागत सम्मानको माग गर्दै शिक्षकहरू लामो समयदेखि संघर्षरत छन् । अस्थायी, राहत तथा करार सेवामा कार्यरत हजारौँ शिक्षक अझै स्थायी सेवाको प्रतीक्षामा छन् । यसले शिक्षा प्रणालीमा अस्थिरता मात्र होइन, शिक्षकको मनोबल र कार्यक्षमतामा समेत प्रत्यक्ष असर पारेको छ ।
यति धेरै चुनौतीका बीच पनि शिक्षक आफ्नो कर्तव्यबाट पछि हटेका छैनन् । बिहान विद्यालयको घन्टीसँगै उनीहरू नयाँ ऊर्जा र आशाका साथ कक्षामा प्रवेश गर्छन् । उनीहरूको लक्ष्य केवल परीक्षा उत्तीर्ण गराउनु मात्र होइन, सक्षम, सचेत र जिम्मेवार नागरिक निर्माण गर्नु हो । विद्यार्थीको सफलतामा आफ्नो जीवनको अर्थ खोज्ने यही भावना शिक्षक पेसाको सबैभन्दा ठूलो शक्ति हो ।
राज्यले शिक्षा क्षेत्रमा विभिन्न नीति तथा कार्यक्रम अघि सारे पनि शिक्षकको जीवनस्तर र पेसागत सुरक्षामा अपेक्षित सुधार हुन सकेको छैन । शिक्षकको उचित पारिश्रमिक, प्रविधिमैत्री वातावरण, नियमित तालिम, पेसागत सुरक्षा र राजनीतिक हस्तक्षेपमुक्त प्रणाली अझै पूर्ण रूपमा स्थापित हुन बाँकी छ ।
पर्याप्त शिक्षक दरबन्दी नहुनु, विषयगत दक्षताको कमी र असमान वितरणले शिक्षण गुणस्तरमा प्रत्यक्ष असर पारिरहेको छ । शिक्षक तब मात्र थाक्दैनन् जब उनीहरूले आफ्नो श्रमको प्रतिफल विद्यार्थीको सफलतामा देख्छन् । कमजोर विद्यार्थीको प्रगति, पूर्व विद्यार्थीको सफलता, वा विद्यार्थीको कृतज्ञ शब्दले उनीहरूको सम्पूर्ण थकान हराउँछ । यही भावनात्मक सन्तोष नै शिक्षकलाई पुनः ऊर्जा दिने शक्ति हो ।
शिक्षकको जीवन त्याग, धैर्य र समर्पणको निरन्तर यात्रा हो । उनीहरू आफ्ना पीडा खुलेर व्यक्त गर्दैनन्, तर समाजको भविष्य निर्माणमा निरन्तर समर्पित रहन्छन् । शिक्षकको यही मौन संघर्षले हाम्रो समाजलाई शिक्षित, सभ्य र समुन्नत बनाइरहेको छ । त्यसैले शिक्षकको सम्मान केवल पेसागत सम्मान होइन, राष्ट्रकै भविष्यप्रतिको सम्मान हो ।
यदि राज्य, समाज र नागरिक सबैले शिक्षकको मौन संघर्षलाई सही रूपमा बुझ्न सके, त्यसको मूल्याङ्कन गर्न सके, र आवश्यक सम्मान तथा सुविधा प्रदान गर्न सके मात्र शिक्षित, सक्षम र समृद्ध नेपालको सपना साकार हुन सक्छ ।
२२ सय व्यक्ति फरार सूचिमा
प्रतिक्रिया दिनुहोस