नेपालमा प्रति हजार जन्ममा २७ शिशुको एक वर्ष नपुग्दै मृत्यु

बहुसूचक सर्वेक्षण २०८१/८२ को पूर्ण नतिजा सार्वजनिक

काठमाडौँ,२६ माघ । राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयले नेपाल बहुसूचक सर्वेक्षण २०८१/८२ को पूर्ण नतिजा प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेको छ। सोमबार सार्वजनिक गरिएको प्रतिवेदनअनुसार नेपालमा प्रति १ हजार जीवित जन्ममा २७ शिशुले एक वर्ष नपुग्दै ज्यान गुमाउने गरेका छन्।

प्रदेशगत तथ्याङ्कअनुसार नवजात शिशु तथा बाल मृत्युदर सुदूरपश्चिम प्रदेशमा सबैभन्दा धेरै देखिएको छ। सुदूरपश्चिममा प्रति १ हजार जन्ममा २६ बाल मृत्यु हुने गरेको छ भने सबैभन्दा कम बाग्मती प्रदेशमा १० रहेको छ।

शिशु मृत्युदर पनि सुदूरपश्चिम प्रदेशमा सबैभन्दा धेरै ३८ र बाग्मती प्रदेशमा सबैभन्दा कम १७ रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। पाँच वर्षमुनिका बालबालिकाको मृत्युदर सुदूरपश्चिममा ४८ रहेको छ भने सबैभन्दा कम गण्डकी प्रदेशमा २० रहेको छ।

सर्वेक्षणअनुसार नेपालको कुल प्रजनन दर प्रतिमहिला १.९ मा झरेको छ। यद्यपि १५ देखि १९ वर्ष उमेर समूहका किशोरीमध्ये प्रति १ हजारमा ४८ जनाले जीवित बच्चा जन्माएको पाइएको छ, जसले किशोरी गर्भधारण अझै चुनौतीको रूपमा रहेको देखाएको छ।
पाँच वर्षमुनिका बालबालिकामध्ये ३१.५ प्रतिशत पुड्कोपन र २४.३ प्रतिशत तौल कमी (लिखुरेपन) को समस्यामा रहेका छन्। मधेश प्रदेशमा तौल कमी भएका बालबालिकाको प्रतिशत सबैभन्दा धेरै ३३.२ रहेको छ भने बाग्मती प्रदेशमा सबैभन्दा कम ९.६ प्रतिशत रहेको छ।

यस्तै ६ महिनासम्म आमाको दूध मात्र खुवाउने दर ६९.७ प्रतिशत रहेको छ। १२ देखि २३ महिनाका बालबालिकामध्ये ८०.७ प्रतिशतले मात्र सबै खोप पूरा गरेका छन्। आधारभूत विद्यालय (कक्षा १–५) अन्तर्गत कक्षा १ मा प्रवेश गर्ने उमेरका बालबालिका ४१.२ प्रतिशत मात्र रहेका छन्। पाँच वर्षमुनिका ८५.४ प्रतिशत बालबालिकाको जन्मदर्ता भएको तथ्याङ्कमा उल्लेख छ।
घरपरिवारको अवस्थातर्फ ९६.७ प्रतिशत घरधुरीमा विद्युत् सेवाको पहुँच पुगेको छ। प्रदेशगत रूपमा गण्डकी प्रदेशमा पहुँच सबैभन्दा धेरै ९९.५ प्रतिशत र कर्णाली प्रदेशमा सबैभन्दा कम ८०.८ प्रतिशत रहेको छ। टेलिफोन सेवामा ९५.५ प्रतिशत घरपरिवारको पहुँच छ भने इन्टरनेट सुविधा भएको उपकरण प्रयोग गर्ने घरपरिवार ८२ प्रतिशत पुगेका छन्।

१५ देखि ४९ वर्ष उमेर समूहका महिलामध्ये १७.८ प्रतिशत र पुरुषमध्ये १९.६ प्रतिशतले मात्र स्वास्थ्य बीमा गरेको सर्वेक्षणले देखाएको छ।

कार्यक्रममा बोल्दै मुख्यसचिव सुमनराज अर्यालले बहुसूचक सर्वेक्षणबाट प्राप्त ताजा तथ्याङ्कले दिगो विकास लक्ष्य (एसडीजी) को अनुगमन, नीति निर्माण तथा १६औँ योजनाको मध्यावधि समीक्षामा महत्त्वपूर्ण आधार प्रदान गर्ने बताए।

उनले १६औँ योजनाको कार्यान्वयन र अनुगमनमा यस्ता तथ्याङ्क अपरिहार्य हुने उल्लेख गरे। मुख्यसचिव अर्यालले आगामी दिनमा नयाँ प्रविधि र विधि प्रयोग गरी तथ्याङ्क सङ्कलन गर्न सुझावसमेत दिए।