माघ स्नानसँगै श्री स्वस्थानी व्रत कथा सुरु

दाङ,१९ पुस । सनातन हिन्दु धर्मअनुसार पवित्र र फलदायी मानिने श्री स्वस्थानी व्रत कथा आजदेखि पौष शुक्ल पूर्णिमाका दिन औपचारिक रूपमा सुरु भएको छ। माघ स्नान र पूर्णिमा व्रतसँगै प्रारम्भ हुने यो व्रत एक महिनासम्म श्रद्धा, नियम र संयमका साथ पालना गरिन्छ। माघ शुक्ल पूर्णिमाकै दिन विधिपूर्वक व्रत तथा कथा समापन गर्ने धार्मिक परम्परा रहेको छ।

धार्मिक ग्रन्थअनुसार श्री स्वस्थानी व्रत सर्वप्रथम हिमालय पुत्री पार्वतीले भगवान शिवलाई पति रूपमा प्राप्त गर्न कठोर तपस्या गर्दै सुरु गरेको विश्वास गरिन्छ। पार्वतीको अटल श्रद्धा, धैर्य र तपस्याबाट प्रसन्न भई भगवान शिवले उनलाई अर्धाङ्गिनीका रूपमा स्वीकार गरेपछि यो व्रत मानव समाजमा प्रचलनमा आएको मान्यता छ।

यस व्रतलाई इच्छा पूर्ति, वैवाहिक सफलता, पारिवारिक सुख–शान्ति र आत्मशुद्धिको व्रतका रूपमा लिने गरिन्छ। महिला मात्र होइन, पुरुषहरूले पनि समान श्रद्धाका साथ श्री स्वस्थानी व्रत बस्ने परम्परा रहेको छ।
श्री स्वस्थानी व्रत कथामा कुल ३१ अध्याय रहेका छन्। एक महिनासम्म दैनिक रूपमा कथा वाचन तथा श्रवण गरिन्छ। कथामा भगवान शिव–पार्वती, कुमार (कार्तिकेय), नारद मुनि, दक्ष प्रजापति, सप्तऋषिलगायतका पात्र र विभिन्न धार्मिक प्रसंग समेटिएका छन्।

कथाको मुख्य सन्देश अहंकार, लोभ र कामनाले दुःख निम्त्याउने तथा श्रद्धा, सत्य, धैर्य र संयमले सुख र सफलता दिलाउने भन्ने रहेको छ। नारी शक्ति, सहनशीलता र विश्वासको उदाहरणका रूपमा पार्वतीको तपस्या प्रस्तुत गरिएको छ।

धार्मिक विश्वासअनुसार श्रद्धापूर्वक श्री स्वस्थानी व्रत कथा श्रवण वा वाचन गरे मात्र पनि पुण्य प्राप्त हुने, पाप कर्म क्षय हुने, मन शुद्ध हुने तथा जीवनका विघ्न–बाधा हट्ने विश्वास रहिआएको छ। साथै मनोकामना पूरा हुने, वैवाहिक जीवन सुखमय हुने, सन्तान सुख प्राप्त हुने र परिवारमा सुख–शान्ति र समृद्धि बढ्ने मान्यता छ।

व्रत बस्ने श्रद्धालुहरूले एक महिनासम्म चोखो र संयमित जीवन बिताउने गर्दछन्। दिनको एक छाक चोखो भोजन गर्ने, अर्को छाक फलफूल वा कन्दमूल सेवन गर्ने, माछा–मासु तथा तामसिक आहार त्याग गर्ने चलन छ। व्रत सुरु भएसँगै धेरै घरपरिवारमा पूर्ण रूपमा शाकाहारी जीवनशैली अपनाइन्छ।

धार्मिक, सांस्कृतिक र सामाजिक रूपमा गहिरो महत्व बोकेको श्री स्वस्थानी व्रत कथा नेपाली समाजमा आस्था, संस्कार र विश्वासको प्रतीकका रूपमा पुस्तौँदेखि श्रद्धापूर्वक मनाइँदै आएको छ।