भ्यालेन्टाइन दिवस : प्रेमलाई संस्कार बनाउने अवसर

✍️ बिवेक देवकोटा। प्रेम मानव जीवनको सबैभन्दा कोमल, सबैभन्दा गहिरो र सबैभन्दा आवश्यक अनुभूति हो। प्रेम बिना सम्बन्धहरू केवल औपचारिकता बन्न सक्छन्, जीवन केवल दैनिकी। यही प्रेम, आत्मीयता र मानवीय सम्बन्धको मूल्य सम्झाउने दिनका रूपमा प्रत्येक वर्ष फेब्रुअरी १४ मा संसारभर भ्यालेन्टाइन दिवस मनाइन्छ। आज यो दिवसलाई धेरैले गुलाब, कार्ड, चकलेट र उपहारसँग जोडेर हेर्ने गरेका छन्, तर यसको सार केवल यति होइन। यो दिनले मानिसलाई आफ्ना सम्बन्धहरू सम्झन, भावनाहरू व्यक्त गर्न र आत्मीयताको महत्व बुझ्न प्रेरित गर्छ।

भ्यालेन्टाइन दिवसको इतिहासबारे कुरा गर्दा एउटा सत्य स्वीकार गर्न आवश्यक छ—यस दिवससँग जोडिएका धेरै लोकप्रिय कथाहरू ऐतिहासिक रूपमा पूर्ण रूपमा प्रमाणित छैनन्। इतिहासकारहरूका अनुसार तेस्रो शताब्दीको रोमन साम्राज्यमा “Valentinus” नाम भएका केही ख्रीष्टियन धर्मगुरु तथा शहीदहरू थिए, जसलाई धार्मिक कारणले मृत्युदण्ड दिइएको मानिन्छ।

तर आज प्रचलित “गोप्य विवाह गराइदिने” वा “जेलबाट प्रेमपत्र लेख्ने” जस्ता कथाहरू पछि विकसित भएका किंवदन्ती हुन्। वास्तवमा भ्यालेन्टाइन दिवसलाई प्रेमसँग जोडेर व्यापक रूपमा मनाउने परम्परा मध्ययुगीन युरोपमा विस्तार भएको पाइन्छ। विशेषगरी कवि Geoffrey Chaucer ले प्रेम र वसन्तसँग जोडेर लेखेपछि यस दिवसको सांस्कृतिक लोकप्रियता बढ्दै गएको मानिन्छ। यसर्थ, भ्यालेन्टाइन दिवसको ऐतिहासिक आधारभन्दा पनि यसको आजको सामाजिक अर्थ बढी महत्वपूर्ण बनेको छ—प्रेमलाई सम्झने, सम्बन्धलाई सम्मान गर्ने र आत्मीयता बाँड्ने अवसर।

नेपालमा भ्यालेन्टाइन दिवस पछिल्ला वर्षहरूमा निकै चर्चित हुँदै गएको छ। विशेषगरी युवा पुस्तामा यसलाई “प्रेम दिवस” का रूपमा उत्साहका साथ मनाउने चलन बढेको छ।

फेब्रुअरी महिनाको सुरुआतदेखि नै सामाजिक सञ्जालमा Rose Day, Promise Day, Teddy Day जस्ता दिनहरू चर्चामा आउँछन्। फेसबुक, इन्स्टाग्राम र टिकटकमा प्रेमका सन्देशहरू, तस्वीरहरू र शुभकामनाहरू साझा गरिन्छन्। बजार क्षेत्रमा गुलाबको माग बढ्छ, कार्ड र उपहारको व्यापार बढ्छ र युवाहरूले यो दिनलाई विशेष रूपमा मनाउन खोज्छन्।

यो परिवर्तन आफैंमा नकारात्मक होइन। भावना व्यक्त गर्नु, सम्बन्धलाई समय दिनु र आत्मीयता बाँड्नु सकारात्मक कुरा हो। तर समस्या तब सुरु हुन्छ, जब प्रेमलाई केवल देखावटी बनाइन्छ, उपभोगवादसँग जोडिन्छ, वा प्रेमको अर्थ केवल प्रेमी–प्रेमिकामा सीमित गरिन्छ।

प्रेम कुनै विदेशी संस्कार होइन। प्रेम त जीवनको आधार हो। नेपाली समाजमा प्रेमका अनेक रूप छन्—आमाले सन्तानका लागि गर्ने त्याग, बाबुले मौन रूपमा बोक्ने जिम्मेवारी, गुरुको निःस्वार्थ मार्गदर्शन, साथीको कठिन समयमा दिने साथ र समाजप्रतिको करुणा। यी सबै प्रेमकै रूप हुन्। त्यसैले भ्यालेन्टाइन दिवसलाई केवल रोमान्टिक सम्बन्धको पर्व भनेर बुझ्नु प्रेमप्रतिको संकुचित दृष्टि हो।

साँचो प्रेम त्यही हो जसले सम्बन्धलाई बलियो बनाउँछ, मनलाई शान्त बनाउँछ र जीवनलाई अर्थ दिन्छ। प्रेम महँगो उपहारमा होइन, समय र सम्मानमा हुन्छ। प्रेम प्रदर्शनमा होइन, व्यवहारमा हुन्छ। प्रेम शब्दमा होइन, जिम्मेवारीमा हुन्छ।

भ्यालेन्टाइन दिवसलाई सकारात्मक रूपमा मनाउने हो भने यो दिनले हाम्रो समाजमा आत्मीयता र सद्भाव बढाउन सक्छ। यो दिनलाई अभिभावकप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्ने अवसर बनाऔँ। आफ्नो साथीलाई धन्यवाद भन्न सकिने दिन बनाऔँ। जीवनमा साथ दिने शिक्षक, सहकर्मी र शुभेच्छुकलाई सम्झने दिन बनाऔँ। प्रेम केवल “I love you” भन्नु होइन; प्रेम त “म तिमीलाई बुझ्छु”, “म तिमीलाई सम्मान गर्छु”, “म तिमीको साथमा छु” भन्ने अनुभूति हो।

आजको समाजमा मानिसहरू व्यस्त छन्, सम्बन्धहरू टाढिँदै छन्, संवाद घट्दै गएको छ। यस्तो समयमा प्रेम र आत्मीयताको सन्देश झनै आवश्यक छ। भ्यालेन्टाइन दिवसले यही अवसर दिन्छ—आफ्ना प्रियजनसँग नजिक हुने, सम्बन्धमा नयाँ ऊर्जा भर्ने र जीवनलाई अझ मानवीय बनाउने।

अन्ततः भ्यालेन्टाइन दिवस केवल एक दिनको उत्सव होइन। यो प्रेमलाई सम्झने एउटा बहाना हो, आत्मीयता बाँड्ने एउटा अवसर हो र सम्बन्धलाई सम्मान गर्ने सन्देश हो। यदि हामीले यसलाई देखावटी उपहार र सतही प्रदर्शनभन्दा माथि उठाएर प्रेम, करुणा, सम्मान र सद्भावको संस्कारसँग जोड्न सक्यौँ भने यो दिवस हाम्रो समाजका लागि साँच्चिकै सकारात्मक बन्न सक्छ।

प्रेम दिवस होइन—प्रेम संस्कार बनोस्।
प्रेम केवल उत्सव होइन—जीवनको आधार बनोस्।
यही नै भ्यालेन्टाइन दिवसको सबैभन्दा सुन्दर सार हो।